Want helaas heeft driekwart van de ADHD'ers ook nog bijkomende problemen.  Veel voorkomend zijn verslaving, angst, depressie, leerproblemen, slaapproblemen, bipolaire stoornis,... Ook indirect veroorzaakt ADHD heel wat moeilijkheden: de kans op verkeersongevallen, werkonbekwaamheid, hartritmestoornissen, delinquentie, stijgt sterk. ADHD is uiteraard nooit een enige factor. Opvoeding, sociaal milieu, onderwijs en persoonlijke eigenschappen spelen ook mee.

Het onbegrip van buitenstaanders is óók begrijpelijk. Iederéén heeft immers wel eens problemen met aandacht, orde, stiptheid, diplomatie, beheersing, structuur, gezag, stilzitten of volhouden. Geen enkel kenmerk van ADHD is zo vreemd dat gewone mensen ze niet kennen. (De waanvoorstellingen of paranoïa bij schizofrenen zijn dat bijvoorbeeld wel). Waar ligt de grens dan tussen wel en niet ADHD? Dat zorgt voor veel verwarring.

Mensen die de diagnose ADHD krijgen, hebben méér dan gemiddeld moeite met die herkenbare symptomen. Het verschil zit in drie zaken. Ten eerste het feit dat het al levenslang aanwezig is (ook al is het soms pas laat in de kindertijd zichtbaar), en dus niet tijdelijk door een bepaalde situatie. Ten tweede de ernst van hun problemen, die systematisch kansen in het leven ombuigt. En ten derde het aantal levensdomeinen waar die problemen zich voordoen. Bij ADHD'ers is het leven dikwijls op meerdere domeinen zoals school, relatie, gezin, werk,.. verstoord. Soms overduidelijk, soms subtiel. Intelligentie en levenskeuzes kunnen ADHD lang camoufleren of indijken. Bovendien heeft de één meer last met orde, de ander meer met gezag, enz. 

Zowel kinderen als volwassenen weten vaak niet waarom hen niet lukt wat anderen met vergelijkbare intelligentie wel lukt. Ook hun omgeving begrijpt hen dikwijls niet. ADHD'ers worden daarom nog steeds lui, dom, dromend, kinderlijk of onverantwoordelijk genoemd. Hun krachtige en uitzonderlijke eigenschappen zoals creativiteit, snelheid, scherpe intuïtie,.. komen weinig aan bod. Er is nood aan een realistisch verhaal dat niet eindigt bij 'tekorten wegwerken' maar vanuit de positieve kant start. Want het zullen juist de goede kanten van de ADHD zijn, die het verschil maken. Het is een balans van voldoende aangepast raken aan de samenleving en uniek genoeg blijven om gelukkig te zijn.

Een aanzienlijk deel van de hele ADHD-controverse gaat over medicatie. De voorzichtigheid tegenover stimulantia is groot. Niet alle ADHD'ers hebben medicatie nodig. Dit hangt niet zozeer af van de gradatie van de ADHD, als wel van het eigen aanvoelen en zeker ook de mate waarin de levens- en werksituatie een sterke, lang volgehouden aandacht en beheersing vraagt. Wat bij medicatie dikwijls mist, is grondige informatie. Alleen de ADHD'er zelf, eventueel zijn ouders én een psychiater of neuroloog kunnen daarin samen beslissen.

Hoe interessant de hele discussie over ADHD ook: uiteindelijk eindigt ze niet met de vraag of het een klinische stoornis is, of waar de grens ligt tussen normaal en abnormaal. Dat er ook nog geen sluitende test voor diagnose bestaat, maakt het extra moeilijk. Maar hoe dan ook gaat ADHD over een té-problematiek met veel gevolgen, hoe normaal of abnormaal dat ook genoemd wordt. Elke mens wil zich realiseren en zoekt daarvoor naar een gepaste vorm. ADHD is een deelidentiteit die zowel helpt als hindert. We reduceren de persoon niet tot zijn aandoening, we voegen de kennis over die aandoening toe aan wat we al weten over iemand. We zullen bereid moeten zijn tot complexe vermenigvuldigingen, niet tot delingen. Nog zo veel andere factoren spelen immers mee. Maar veel van onze tevredenheid in het leven komt neer op ons contact met anderen. Iemand met ADHD zal vooral moeten zoeken naar omgevingen en relaties die voedend genoeg zijn. Mensen die hem eerder helpen dan veroordelen. Die eerder stimuleren dan begrenzen. En die eerder vanuit verantwoordelijkheid aanspreken dan vanuit macht.

In deze tijd krijgt een verfijnde samenleving meer oog voor de subtielere hindernissen. We moeten ons, alle theorieën  en meningen ten spijt, vooral samen afvragen wat werkt. Daarvoor hebben we minstens de stem van kinderen en volwassen met ADHD zelf, nodig. Het verhaal over hun virtuele Wildernis is eigen, soms bizar, maar wel echt en geen legende als die van Loch Ness. Slechts lerend doen we betere uitspraken over opvoeding, ziekte & gezondheid, en onze maatschappij in het algemeen.

(Voor meer specifieke info over ADHD, zie de rubriek '20 populaire vragen over ADHD'.)